یکی از مسائل قابل توجه در بحث نبوت عامه٬ شناخت ویژگی های پیامبران الهی است. در قرآن برخی از این خصوصیات با صراحت و برخی نیز با اشاره مورد بحث قرار گرفته است. وجود این ویژگی ها درحالی است که پیامبران همانند فردی از افراد جامعه از تمام لوازم بشریت برخوردار هستند٬ لذا بهتر است در ابتدا نگاهی به جنبه ی بشری پیامبران بیاندازیم و سپس با برخی از ویژگی های آنان آشنا شویم: 

جنبه بشری پیامبران:

بر اساس آیات قرآن و شواهد تاریخی٬ پیامبران الهی همگی از جنس بشر بوده و از بین آنان بر انگیخته شده اند و همانند افراد جامعه٬ سیر طبیعی تولد تا مرگ را طی کرده اند. از نظر نیازهای روزمره ی زندگی همانند خوردن و آشامیدن٬ استراحت٬ تشکیل خانواده و دیگر امور زندگی٬ تفاوتی با سایر افراد نداشته اند. از نظر امور شخصیتی و معنوی هم نمی توان اختلافی بین پیامبران و دیگر گروه های اجتماعی بیان نمود. آنان نیز افرادی مختار و دارای اراده انسانی بوده و در برابر تکالیف شرعی از جمله انجام عبادات و رعایت حدود و مقررات الهی٬ افرادی متعهد٬ متکلف و موظف بوده اند.

با آنکه قرآن در دهها آیه بر بشری بودن پیامبران تاکید کرده است٬ ولی برانگیخته شدن انسانی از بین مردم جهت هدایت هم نوعانش٬ همواره امری شگفت انگیز و برای برخی غیر قابل قبول بوده و ریشه بسیاری از اختلافها و انکارها را تشکیل می داده است. انتظار برخی از مخالفان آن بود که پیامبری غیر نوع بشر بر آنان مبعوث شود. در این مورد در سوره بنی اسرائیل آمده است:« تنها چیزی که مانع شد مردم پس از آمدن هدایت ایمان بیاورند ٬ این بود که ( از روی بی خبری) می گفتند که آیا خداوند بشری به عنوان رسول فرستاده است؟ بگو اگر در روی زمین فرشتگانی زندگی می کردند و با آرامش گام بر می داشتن٬ ما از آسمان فرشته ای را به عنوان رسول به سوی آنان می فرستادیم.»

از نظر قرآن کاملاْ طبیعی و منطقی است که در جامعه ای یک تن از افراد جامعه به پیامبری مبعوث و به هدایت و راهنمایی قوم خود قیام کند. در چنین صورتی آن پیامبر روابط و حساسیتهای مشترکی با قومش دارد و زمینه درک متقابل فراهم می گردد. قرآن کریم جهت تحقق چنین ارتباطی٬ مساله همزبانی پیامبران با افراد جامعه را نیز مطرح می کند و می فرماید:« و نفرستادیم هیچ رسولی را مگر آنکه به زبان قومش( بر آنان بر انگیخته شد) تا به این وسیله ( حقایق) را برای آنان روشن سازد.»^۱

به نظر می رسد که انکار و تعجب مشرکان از بعثت بشری از جنش آنان به عنوان هادی و راهنمای دیگران٬ بیشتر ریشه ی روانیو و نه عقلی و منطقی داشته است.٬ زیرا پیامبران الهی از اقشار متوسط جامعه برگزیده شده اند و در دوران رسالت خود نیز اکثراْ با محرومان و مستضعفان جامعه در تماس هستند. در واقع اشکال اصلی مخالفان ان بوده است که چرا خداوند از بین اشراف و ثروت مندان رسول خدا را انتخاب نکرده است. شاهد این مطلب آیه ای از سوره زخرف است که می فرماید:« و کافران گفتند که چرا قرآن بر یکی از بزرگان و صاحب منصبان شهرهای مکه و طائف نازل نشد.»^۲ و به طوری که در تفاسیر آمده٬ منظور از بزرگان این دو شهر اشخاصی چون ولید بن مغیره ( از مکه) و عروة بن مسعود ثقفی ( از طائف) بوده است. ^۳ 

پس از دانستن نظر قرآن درباره همسانی پیامبران با دیگر افراد جامعه٬ اکنون به سراغ ویژگی هایی می رویم که پیامبران را از سایر افراد جامعه متمایز می سازد. در این میان به سه موضوع عصمت٬ اعجاز و وحی اشاره می کنیم.  

---

۱. سوره ابراهیم٬ آیه ۴

۲. سوره زخرف ٬ آیه ۳۱

۳. تفسیر نمونه٬ ج۲۱ ٬ ص ۴۹ ( بر اساس روایت دیگر مراد از این اشخاص عتبة بن ربیعه از مکه و حبیب بن عمر ثقفی از طائف بوده است.)