خدای متعال در سوره آل عمران می فرماید:« تحقیقاْ خداوند بر مومنان منت نهاد که از بین آنان پیامبری برگزید که آیات او را بر آنان تلاوت کند و از آلودگی پاکشان سازد و ( اجرای ) کتاب و سنت را به آنان تعلیم دهد٬ گرچه قبل از این بعثت٬ همگان در گمراهی آشکاری به سر می برند.»^۱ آیات دیگری نیز در سوره های بقره و جمعه وارد شده است^۲ که در مجموع بر اهمیت تزکیه و تعلیم به عنوان یکی از اهداف بعثت پیامبران دلالت دارد.^۳ در سوره های دیگر قرآن٬ همین مطلب در قالب تعابیر دیگری نیز امده است٬ از جمله:

در سوره ابراهیم می خوانیم: « به تحقیق که موسی را با معجزات خود گسیل کردیم (و به او فرمان دادیم ) که قوم خود را از ظلمات و تاریکیها به نور و روشنایی خارج ساز.» ^۴

در سوره اعراف آمده است: «پیامبر ( با بعثت خود ) مردم را به خوبیها فرمان می دهد و از منکرات باز می دارد٬ پاکیزه ها را برای انان حلال می شمرد٬ نا پاکیها را تحریم می کند و بارهای سنگین و زنجیرهایی را که بر آنها بود ( از دوش و گردنش ) بر می دارد.»^۵

در سوره انفال این پیام به چشم می خورد:« ای اهل ایمان٬ خدا و رسولش را اجابت کنید٬ هنگامی که شما را به امری فرا می خوانند که متضمن حیات ( روحی) شماست.» ^۶

و در سوره احزاب آمده است:« ای پیامبر تو را فرستادیم که گواه بر امت٬ بشارت دهنده و اخطار کننده به آنان باشی٬ مردم را به سوی خدا فراخوانی و در بین آنان چراغ فروزانی باشی.»^۷

از مجموعه این آیات و تعابیر قرآنی ــ که همگی در جهت سیر می کنند ــ بر می آید که تزکیه روحی انسان و احیای شخصیت معنوی او از مهمترین اهدافی است که در بعثت انبیا مورد نظر بوده است. همچنین درباره ی تربیت و تعلیم در رسالت پیامبران ( که در ایه نخست به آن اشاره شد ) باید گفت که بدون تردید٬ نقش پیامبران در امر تزکیه انسان به مراتب مهمتراز تعلیم و آموزش آنان است. از این رو در قرآن از پیامبران به عنوان مذکر انسان یاد شده است و خداوند خطاب به رسول اکرم (ص) می فرماید: پس مردم را تذکر ده٬ جز این نیست که تو یاد آور کننده ای.»^۸ و نیز خداوند از پیامبر (ص) به عنوان شاهد و الگوی مردم یاد فرمود و مسلمانان را به تبعیت از سیره عملی آن حضرت فرا خوانده است.^۹  یاد آوری و الگوپذیری در جایی روی می دهد که موضوع تربیت و پرورش عملی در بین باشد٬ نه مساله تعلیم و آموزش رسمی.

---

۱.آیه ۱۶۴

۲.سوره بقره٬ آیه ۱۵۱ ـ سوره جمعه٬ آیه ۲

۳. شهید مطهری در بحث هدف نبوتها و بعثتها مهمترین هدف بعثت را دعوت انسان به سوی خدا ذکر کرده اند. ر.ک: مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی ٬ ص ۱۶۱

۴. آیه ۵

۵.آیه ۱۵۷

۶. آیه ۲۴

۷.آیات ۲۵ و ۲۶

۸. سوره غاشیه٬ آیه ۲۱

۹. سوره بقره ٬ آیه ۱۴۳ ــ سوره احزاب٬ آیه ۲۱