حضرت محمد بن عبدالله (ص) در سال ۵۶۹ یا ۵۷۰ میلادی در شهر مکه واقع در منطقه حجاز یا سرزمین عربستان به دنیا آمد. پدرش ـ عبداله ـ قبل از تولد آن حضرت در گذشت و مادرش ـ آمنه ـ با رسیدن محمد(ص) به سن ۶ سالگی٬ دار فانی را وداع گفت. پیامبر(ص) مدت کوتاهی را با مادر به سر برد٬ زیرا مطابق رسم آن روزگار پس از تولد وی را به دایه ای سپردند که حلیمه سعدیه نام داشت و بنا بر شواهد تاریخی پیامبر تا سن ۵ سالگی خارج از مکه و با دایه خود زندگی می کرد. پس از وفات مادر٬ محمد خردسال تحت حمایت و سرپرستی جد خود عبدالمطلب قرار گرفت. این سرپرستی تنها دو سال به طول انجامید و او در ۸ سالگی جد خود را هم از دست داد. از این زمان بنا به وصیت عبدالمطلب٬ ابوطالب ـ عموی پیامبر ـ کفالت محمد(ص) را پذیرفت و از او مثل فرزند خود نگهداری نمود. از دوران کودکی و جوانی محمد(ص) چند واقعه روشن و اساسی در تاریخ ثبت شده است^۱ که نشان می دهد محمد(ص) تا پیش از ۴۰ سالگی با مردم  مکه به طور متعارف معاشرت داشته است. عربستان در آن روزگار از نظر علمی٬ اعتقادی٬ اخلاقی و اجتماعی از نقاط منحط و عقب مانده  به شمار می رفت و به تعبیر قرآن مردم آن دیار در دوره جاهلیت به سر می بردند٬ اما محمد(ص) به عنوان شخصیتی پاک و دور از هر گونه آلودگی یا شرک و بت پرستی زندگی کرد. به دلیل راستگویی و امانتداری به محمد امین شهرت داشت. وی در امر شبانی و تجارت مددکار عموی خود ابوطالب بود و با او سفرهایی نیز به شام نمود. یک بار برای خدیجه که از بانوان محترم مکه بود به تجارت پرداخت و در این سفر درایت و امانتداری او بیش از پیش بر همگان معلوم گردید. در سن ۲۵ سالگی با خدیجه ازدواج نمود که حاصل این ازدواج تولد چندین فرزند از جمله فاطمه زهرا (ع) بود. قراین دیگر نشان می دهد که حضرت محمد (ص) قبل از برانگیخته شدن به پیامبری٬ از انحرافات عقیدتی و اخلاقی قوم خود برکنار بود و از شیوه زندگی آنان رنج می برد. در آستانه چهل سالگی گه گاه از جامعه خود فاصله می گرفت و پاره ای از اوقت خود را به عبادت خدای متعال و تفکر در عظمت آفرینش سپری می نمود. در یکی از این خلوتها فرشته وحی بر او نازل شد و فرمان الهی به هدایت مردم را به او ابلاغ نمود. از این زمان پیامبر(ص) ماموریت یافت قوم خود را از شرک و بت پرستی نجات دهد و به توحید و خداپرستی دعوت کند. در ابتدا این دعوت سری و مخفیانه صورت گرفت٬ اما پس از گذشت سه سال فرمان یافت تا به شکل گسترده و علنی رسالت خود را آشکار نماید. دوران رسالت پیامبر  اسلام (ص) از دو بخش کاملاْ متمایز تشکیل شده است.

بخش اول دوران اقامت و فعالیت سیزده ساله ایشان در مکه است. در این دوران حضرت محمد و پیروان او با انواع فشارها و سختیها از سوی مشرکان قریش روبرو شدند. وی برای خلاصی مسلمانان از شکنجه و آزار بت پرستان از آنان خواست به حبشه و سپس شهر مدینه ( که در آن زمان یثرب نام داشت) هجرت نمایند.

بخش دوم دوران اقامت ده ساله حضرت در مدینه است. این دوران با هجرت رسول خدا (ص) به شهر مدینه آغاز می شود و با رحلت آن بزرگوار خاتمه می یابد. با توجه به روحیه انصار مدینه در پذیرش اسلام و استقبال گرم آنان از رسول خدا(ص) و مهاجران٬ دوران محنت و سختی مسلمانان به تدریج خاتمه یافت و روز به روز بر قدرت و شوکت آنان افزوده شد. در این دوران بین مسلمانان و کفار قریش جنگها و درگیریهای بسیاری رخ داد که پیامبر(ص) در بسیاری از آن جنگها حضور داشت و مسلمانان را شخصاْ رهبری و هدایت می کرد. در نتیجه همین جنگها٬ مسلمانان روز به روز قدرتمندتر و اصحاب شرک و بت پرستی ضعیفتر می شدند. با فتح مکه در سال هشتم هجری٬ بت پرستی در مکه بر چیده شد و آیین و اعتقادات جاهلی منسوخ گشت. از این زمان قبایل عرب در سراسر عربستان به اسلام روی آوردند و در مدت کوتاهی اسلام در جزیرة العرب گسترش یافت. به این ترتیب پس از ۲۳ سال مجاهدت و تلاش بی وقفه٬ فصل جدیدی در تاریخ بشریت گشوده شد و در سایه عنایت الهی و استقامت بی نظیر حضرت رسول(ص)٬ تحولی در مسیر حیات فکری انسانها به وجود آمد. حضرت محمد(ص) پس از آنکه اسلام را به عنوان آخرین دین الهی بر مردم عرضه کرد و با فداکاری خود و یارانش پایه های آن را در ضمیر مسلمانان محکم نمود٬ سرانجام در سن ۶۳ سالگی در شهر مدینه دارفانی را وداع گفت و به جوار رحمت الهی شتافت.