آیا اعجاز با قانون علییت تناقض دارد؟ آیا استثنایی بر این قانون به شمار می رود؟ می دانیم اصل علیت کلیت دارد و استثنا بر نمی دارد. بر اساس این اصل٬ هر پدیده ای بدون شک علت و سببی دارد. معجزه نیز پدیده ای است که همانند هر پدیده دیگر٬ از علل و اسبابی سر چشمه می گیرد که در رأس آن خواست الهی است. دلیلی ندارد که علت حوادث ضرورتا از سنخ مادی باشد. ممکن است در پیدایش برخی پدیده ها٬ علت غیر مادی نیز کنار اسباب مادی حضور داشته باشد. پذیرش این مطلب برای معتقدان به خدا ساده است٬ لکن فلاسفه مادی که کلیت اصل علیت را پذیرفته اند و در پیدایش حوادث به وجود علل غیر مادی معتقد نیستند٬ وقوع معجزه را غیر قابل توجیه می دانند و آن را امری موهوم و حداکثر از نوع سحر و چشم بندی تفسیر می کنند. در صورتی که معجزات انبیا از امور قطعی و متواتری است که نسبت به وقوع آن جای تردید و انکار وجود ندارد و اگر بتوان معجزات انبیای گذشته را انکار کرد٬ دست کم راهی برای انکار قرآن به عنوان معجزه پیامبر اسلام(ص) وجود ندارد.

قرآن مجید وجود معجزات پیامبران گذشته را مورد تأیید و تصدیق قرار داده است. از نظر قرآن مسائلی چون سوزندگی آتش یا برندگی کارد^۱ ٬ هرگز مسائلی منطقی نیستند که قابل تخلف نباشند. بر عکس ظهور معجزه بیانگر مطلق بودن خواست و اراده ی الهی و حضور لحظه به لحظه آن ذات مقدس در تدبیر و اداره آفرینش است. چنانکه در آیه ای می فرماید:« فرمان او جز به این صورت نیست که چون در مورد چیزی اراده کند ( که موجود شود ) به ان می گوید باش٬ پس موجود می شود.»^۲   

---

 ۱. بلکه آن خدایی که این اثر را برای این پدیه ها قرار داده قادر است که در شرایطی این تأثیرها را سلب کند٬ چنان که در جریان به آتش انداختن حضرت ابراهیم گفت:« ما گفتیم که آتش سرد و سلامت باش بر ابراهیم.» (سوره انبیاء٬ آیه ۶۹ ) یا در مورد حضرت اسماعیل کارد را از برندگی باز داشت تا گلوی او را نبرد.

۲. سوره یس٬ آیه ۸۲