وبلاگ بسیار خوب پارادوکس از دوستان عزیز بنده از امروز شروع به کار کرده است و مطالب خواندنی مفید و بسیار عالی را در آن اراده کرده است.

امیدوارم با مطالعه و دقت بر روی مباحث آن آگاهی بیشتری نسبت کلیسا و مسیحیت پیدا کنید.

مدتی قبل با هم شروع به برسی مطالبی در مورد دین اسلام در وبلاگ کردیم و بحث هایی نیز در این رابطه با با دوستان مسیحی و سنی داشتیم (برای اطلاع بیشتر در مورد این بحث ها به نظرات پست های قبلی نگاهی بیاندارید) اما متاسفانه با توجه به موانعی که برای بنده پیش آمد دیگر نتوانستم  به این مباحث ادامه دهم. بعد هم خواستم که در مورد سکولاریسم صحبت کنم که دیدم حرف برای زدن زیاد است ولی نتیجه ای که مورد نظرم است را ندارد و وقت و هزینه را بیهوده هدر می دهد. بنابر این دست نگه داشتم. و البته در این بین هم سوالات زیادی می شد و جوابگویی آن در این وبلاگ نمی گنجید. پس بهتر دیدم که جواب ندهم. و این بحث را نیز رها کردم.

اما حالا ان شاء الله می خوهم به اصل مطلب و آنچیزی که موقع راه اندازی این وبلاگ مد نظرم بود بپردازم. که در اصل همان توصیه ی نبی مکرم اسلام است که فرمودند: انی تارکم فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی..

در اصل ما هم می خواهیم از همین ثقیلن صحبت کنیم. می دانم که بحث وسیعی است و حواشی بسیاری دارد. اما بالاخره باید شروع کرد. من خودم خیلی اینترنت را گشتم که ببینم اگر کسی به آن قبلا پرداخته باشد من دیگر این کار را نکنم. اما متاسفانه چیزی که مرا راضی کند نیافتم.

حالا به حول و قوه الهی اگر بشود قصد دارم که روش درست فهم قرآن با توجه به فرمایشات اهل بیت را بیان کنم. تا شما نیز از این دریای بیکران که متاسفانه حتی در تفاسیر مشهور ما نیز غریب مانده است استفاده کنید.

امیدوارم که خدا و روسولش نیز ما را یاری کنند تا انشاء الله حق مطلب ادا شود.

هدیه برای دوستان عزیز

این هم هدیه ای برای عذرخواهی از دوستان برای چند وقت غیبت! کار خودم است. امیدوارم راضی باشید.

نظر هم بدهید.  

سکولازیم (saecularism) در فرهنگ غرب در معانی مختلفی از قبیل: «جدا انگاری دین و دنیا»، «غیر مقدس و غیر روحانی» ، «عقلانیت» و «نوگرایی و مدرنیسم» به کار می‌رود. واژه ی لاتینی آن، یعنی سکولوم (saeculum) ـ چنانکه وایتسکر گفته ـ به معنای قرن و سده است. سکولوم در زبان کلاسیک مسیحیت نقطه مقابل ابدیت و جاودانگی الوهیت٬ یعنی زمان حاضر است که در آن به سر می‌بریم و در اصطلاح به معنای هر چیزی است که به این جهان تعلق دارد و به همان اندازه و به طور غیرمستقیم از خداوند و الوهیت دور است.^۱

واژه ژرمنی آن٬ یعنی (weltich) که به معنای «این جهانی» است، ناظر به دنیای کنونی و مسائل مربوط به آن است.

سکولاریزم از دو جهت  و منظر قابل بررسی و شناخت است:

منظر اول مربوط به مبدأ و زمان استعمال لفظ سکولار بوده و منظر دوم مربوط به خاستگاه و پایایی تئوری سکولاریزم و پیامدهای آن است به این که در کدام عصر و دوره این ایده شکل گرفت؟ و علل و انگیزه‌های آن چه بود؟ و...

در منظر اول به این مسئله می‌پردازیم که قدر متقن این است که در وضع و استعمال کلمه سکولار سخنی از غیر مقدس، عقلانیت، حاشیه بردن و خصوصی کردن دین مطرح نبود، بلکه سکولار به جریان و پروسه‌ای اطلاق می‌شد که در تحقق آن کلیسا بخشی از ثروت و سرزمین‌های تحت نفوذ و تملک خود را که به وسیله قطب مقابل، یعنی حکومت انجام می گرفت، از دست می داد.

براین . ر . ویلسون از دین پژوهان معاصر در این باره می گوید:

تعبیر سکولاریزاسیون در زبان‌های اروپایی اول بار در معاهده سال ۱۶۴۸م وستفالی به کار رفت و مقصود از آن توضیح و توصیف انتقال سرزمین‌هایی به زیر سلطه اقتدارات سیاسی غیر روحانی بود که پیش تر تحت نظارت کلیسا قرار داشت. در آن ایام واژه یا تعبیر سکولاریس در بین مردم متداول بود، و تمییز میان «sacred» (مقدس و دینی) و «secular» (دنیوی یا عرفی) که اجمالاْ در حکم تمییز و تفکیک مفاهیم مابعدالطبیعی مسیحی از همه اشیا و اموری بود که این جهانی یا غیر مقدس و ناسوتی تلقی می‌شدند، تداعی کننده قول به برتری امور و مفاهیم مقدس یا دینی بود.^۲

وایتسکر نیز همین اصطلاح اولیه را ذکر می کند و متذکر می‌شود که بخشی از اموال کلیسا به مردم منتقل شده بود:

سکولاریزاسیون مدت  مدیدی مفهوم قضایی بود که بر انتقال اموال کلیسا بر مردم عادی دلالت داشت. این چنین بود که مردم فی‌المثل از صومعه سکولاریزه [صومعه‌ای که از مالکیت کلیسا خارج شده] سخن می‌گفتند.^۳   

۱. ر.ک:«سکولاریزاسون چیست؟»، مجله نامه فرهنگ ، شماره ۲۲ ، ص ۳۷

۲. براین . ر . ویلسون، فرهنگ و دین، ویراسته میرچا الیاده، مقاله جداانگاری دین و دنیا ص ۱۲۴

۳. ر . ک: ژان پل ویلم، جامعه شناسی ادیان، ص۱۳۹  

                                                                 تو گویی که از بن ز یک گوهرند

           چو دین را بود پادشه پاسبان

                                                             تو این هر دو را جز برادر مخوان

                                                                                                        (فردوسی)

با توکل به خداوند متعال این بار می خواهم در مورد سکولاریزم در اسلام و مسیحیت بحث هایی را شروع کنم که امیداورم مورد استفاده و عنایت شما قرار بگیرد. در ضمن بنده را از راهنمایی های خود بی نصیب نگذارید.

                                                                                                                            یا حق 

با سلام خدمت دوستان عزیز و گرامی

دوستان و خوانندگان عزیز و محترم از اینکه چند وقتی در خدمتتان نبودم عذر خواهی می‌کنم. اما انشاء‌ الله این بار نیز یک حرکت خوب و قابل ملاحظه‌ای را با یاری شما آغاز خواهیم کرد.

نظر به اینکه سال ۱۳۸۵ از طرف مقام معظم رهبری (مدظله العالی)‌ سال پیامبر اعظم نام گذاری شده است. ما نیز خواستیم با آنچه در توان داریم به گفته ایشان احنرام گذاشته و قدمی هر چند کوچک را در این باره برداریم. مخصوصاْ حالا که دشمنان اسلام از هر گونه حتک حرمت به پیامبر اکرم خود داری نکرده و می‌خواهند اسلام را کاملاْ از بین ببرند و تنها نامی از آن بماند (البته کور خوندن)

امیدوارم که از این بحث که بررسی کامل و دقیق زندگانی رسول اکرم (ص) است مانند بحث گذشته استقبال بنمایید. و نیز آن را در زندگی خود بکار ببنیدید تا یک زندگی نبوی داشته باشید.

در ضمن آقا مرتضی عزیز نیز در ضمینه به بنده یاری خواهند داد. از وبلاگ ایشان هم بهره مند شوید با موضوع سکولاریزم در اسلام و مسیحیت .

وبلاگ ما را با نظرات ارزشمندتان زینت کنید. 

                                                                                                                     یا حق  

ان شاء الله این جانب کاشف به همراه کاشفه (یار و همکار و ...) قرار است دوباره وبلاگ را راه اندازی بکنیم. امیدوارم مانند سابق مورد توجه شما دوستان خوب قرار بگیرد و با نظرات خوبتان در بهبود کار ما را یاری کنید.

در ضمن خودم قبلا پیوند خودمان را با کاشفه باز به خودم و به ایشان تبریک می گویم.(حالا فکر کنم دلیل اینکه این چند مدت نبودم معلوم شد!)

                                                                                                                         یا علی

مدیریت جدید..

با عرض معذرت به دلیل اینکه به نظرات شما پاسخ ندادم. و به دلیل به روز نکردن وبلاگ. حقیقتش مشکلی برای دستگاهم پیش آمده که فعلا در صدد رفع و رجوع آن هستم. امیدوارم پوزش مرا بپذرید. از همگی التماس دعا دارم. امیدوارم حقیر را ببخشید. برای همگی شما آرزوی سلامتی و طول عمر می کنم. یا علی! 

در ضمن به زودی ان شاء الله مشکل را رفع کرده و به سوالات شما طبق روال گذشته پاسخ خواهم داد.

ب- پیشگویی حوادث آینده

بخش دیگری از اخبار غیبی٬ سخن گفتن از حوادثی است که قرآن رخداد آن را پیشگویی نموده٬ آنگاه پس ار مدتی آن حوادث به وقوع پیوست. به طوری که معاصران پیامبر(ص) این موارد را با تمام وجود مشاهده کردند و بر این اعجاز صحه گذاشتند این گونه وقایع نمونه های مختلفی در قرآن دارد که از جمله می توان به پیشگویی قرآن در خصوص پیروزی مسلمانان در جنگ بدر٬^۱ فتح مکه به دست مسلمانان٬^۲ پیروزی رومیان بر فارسیان٬^۳ بازگشت رسول خدا(ص) پس از هجرت به مکه٬^۴ محفوظ ماندن رسول خدا(ص) از ترور و سوء قصد٬^۵ و حفظ قرآن از هر گونه تحریف اشاره کرد که همه در موقع خود صورت گرفت. درباره کیفیت این پیشگوییها در تفاسیر موارد بیشتری نقل شده است. ما تنها به نقل یک مورد یعنی غلبه رومیان بر فارسیان اشاره می کنیم:

در ابتدای سوره روم آمده است« رومیان در جنگی که به نزدیک ترین زمین(به دیار عرب)واقع شد٬ مغلوب(لشکر فارس) شدند٬ ولی پس از چند سال به زودی(بر فارسیان) پیروز خواهند شد٬ همه کارها از آن خداست چه قبل و چه بعد (از این شکست و پیروزی) و در آن روز مومنان خوشحال خواهند شد... این چیزی است که خدا وعده کرده است و وعده الهی هرگز تخلف نمی پذیرد٬ ولی اکثر مردم نمی دانند.»^۶

   در این آیات ابتدا قرآن شکست رومیان از ایرانیان را نقل کرده و سپس یه این پیشگویی پرداخته است که رومیان طی چند سال آینده پیروز خواهند شد. در این مورد مفسران همگی اتفاق نظر دارند که آیات نخستین این سوره به این سبب نازل شد که در آن هنگام پیامبر(ص) در مکه بود و مومنان در اقلیت قرار داشتند. چون در نخستین جنگ ایرانیان بر رومیان ـ که مسیحی بودند ـ پیروز شدند٬ مشرکان مکه این امر را به فال نیک گرفتند و دلیل بر حقانیت خود دانستند. (با آنکه این نتیجه گیری پایه ای نداشت.) این مسأله بر مسلمانان گران آمد٬ لذا آیات فوق نازل گردید که در آن قاطعانه پیروزی رومیان را بر فارسیان در جنگ بعدی پیشگویی نمود^۷ و به ویژه بر این نکته تأکید کرد که این وعده قطعی خداوند است که تخلف بردار نیست و مومنان در آن روز از این پیروزی شاد و خرسند خواهند شد. احتمالا به این حقیقت اشاره می کرد که شکست از دولت روم سبب تضعیف آنان می شود و پیروزی بعدی مسلمانان را بر فارسیان به دنبال خواهد داشت.

۱. سوره قمر٬ آیات ۴۴و ۴۵ ـ سوره انفال٬ آیه ۷

۲. سوره فتح٬ آیه ۲۷

۳. سوره روم٬ آیه ۲و۳

۴. سوره مائده٬ آیه ۷۰

۵. سوره حجر٬ آیه ۹

۶. سوره روم٬ آیات ۲ تا ۴ و ۶

۷. ر.ک تفسیر نمونه٬ ج٬۱۶ ص ۳۵۹ تا ۳۶۹ 

یکی از وجوه مهم اعجاز قرآن٬ اخبار غیبی است که در آیات فراوانی بیان شده است. اخبار غیبی در قرآن بر چند قسم است و هر قسم نمونه های فراوانی دارد که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

الف ـ نقل حوادث و سرگذشت پیشینیان

حوادث و سرگذشتهای فراوانی از پیشینیان در قرآن وارد شده است که مجرایی جز وحی الهی ندارد و در ابتدا یا انتهای برخی از حوادث به این مطلب اشاره شده است. برای مثال٬ خدای متعال پس از بیان سرگذشت نوح خطاب به پیامبر(ص) می فرماید:« اینها از خبرهای غیب است که بر تو وحی می کنیم٬ نه تو و نه قوم تو اینها را قبل از این نمی دانستید. بنابر این صبر و استقامت کن که عاقبت٬ از آن پرهیزکاران است.»^۱ در ابتدای سرگذشت حضرت یوسف آمده است:« ما بهترین سرگذشت را بر تو می خوانیم چرا که قرآن را بر تو وحی می کنیم٬ هر چند که پیش از آن از غافلان بودی.»^۲

اما دلیل آنکه وجود این سرگذشتها در قرآن نوعی معجزه به شمار می رود و حتی ذکر این حوادث در قرآن اقتباسی از منابع موجود در آن زمان نبوده است٬ آن است که:
اول آنکه رسول خدا(ص) شخصی امی بود که با خواندن و نوشتن سرو و کاری نداشت تا بتواند با مطالعه منابع موجود در عصر خود٬ به نقل سرگذشتهای آنها بپردازد. از طرفی او رفت و آمد و معاشرتی با اهل کتاب نداشت تا از طریق آنان به این حوادث و سرگذشتها دست پیدا کند و آنها را برای مردم بازگو کند.

دوم آنکه بین آنچه در قرآن کریم آمده است٬ با آنچه از همین وقایع در تورات و انجیل وارد شده٬ تفاوتهای بسیاری وجود دارد که خود مبین تحریف این سرگشتها در تورات و انجیل از یک طرف و اصالت وقایع قرآن٬ از طرف دیگر است. برای نمونه٬ در شرایطی که یهودیان نسبت به شخصیت حضرت مریم تهمتهایی می زنند یا یهودیان و مسیحیان معتقد بودند حضرت عیسی(ع) به دار آویخته شده٬ قرآن کریم به تکذیب این عقاید پرداخت و ضمن دفاع از پاکی حضرت مریم٬ در مورد حضرت عیسی نیز تصریح کرد:« یهودیان عیسی را نکشتند و او را بر دار نکشیدند٬ بلکه امر بر آنان مشتبه گردید...»^۳ از این اختلافات در دیگر حوادث نیز وجود دارد که مبین مجرای مستقل سرگذشتهای قرآنی یعنی غیب و وحی الهی است.

۱. سوره هود٬ آیه ۴۹

۲. سوره یوسف٬ آیه ۳

۳. سوره نساء٬ آیه ۱۵۷

خدای تبارک و تعالی عرضه قرآن را از سوی شخصی درس نخوانده و مکتب ندیده معجزه دانسته است و بر این مطلب با مشرکان به استدلال برخاسته است.

مطابق این استدلال٬ آوردن نظیر آیات قرآنی حتی برای رسول خدا(ص) امری ناممکن اعلام شده است و پیامبر(ص) جهت تغییر یا کم و زیاد کردن قرآن اختیاری ندارد. خداوند در رد پندار مشرکان که قرآن را ساخته و پرداخته رسول خدا(ص) می دانستند٬ چنین می فرماید:« و هنگامی که آیات روشن ما بر آنها خوانده می شود٬ کسانی که امیدی به دیدار (و رستاخیز) ندارند٬ می گویند قرآنی غیر از این بیاور و یا آن را (به قرآنی دیگر) تبدیل نما (آیات نکوهش بتها را بردار) بگو من حق ندارم که آن را از پیش خود تغییر دهم٬ من فقط از آن چه به من وحی می شود پیروی می کنم٬ من اگر پروردگار را معصیت کنم٬ از مجازات روز بزرگ (قیامت) می ترسم. بگو من مدتها قبل از این میان شما زندگی می کردم ( ونظیر آین آیات از من شنیده نشد) آیا به عقل خود نمی آندیشید؟^۱ به همین ترتیب در سوره الحاقه در تاکید بر ماهیت الهی قرآن و نفی نسبت آن به رسول خدا(ص) می فرماید:« اگر رسول (هم) سخنی به دروغ بر ما می بست٬ ما او را با قدرت می گرفتیم٬ سپس رگ (قلب) او را قطع می کردیم و احدی از شما نمی توانست مانع شود و از او حمایت کند و این مسلماْ تذکری است برای پرهیزکاران‌»^۲

                     یتیمی که ناخوانده ابجد درست                  کتبخانه هفت ملت بشست 

۱. سوره یونس٬ آیات ۱۵ و ۱۶

۲.سوره الحاقه٬ آیات ۴۴ تا ۴۸

یکی از معیارهای برتری کلامی نسبت به کلام دیگر٬ برخورداری آن کلام از درجه بالاتری از فصاحت و بلاغت و احیانا نظم و اسلوبی است که در ان دیده می شود. از آنجا که بیشتر آیات تحدی در مکه نازل گردید و این شهر کانون شاعران بلندپایه و کارشناس ادبی بود٬ دانشمندان اسلامی معتقدند که نخستین چیزی که قرآن در خصوص آن با عربها به تحدی برخاست٬ همان فصاحت و بلاغتی است که خود از آن برخوردار است. برای نمونه زمخشری در تفسیر:« فأتوا بسورة من مثله...»^۱ می نویسد:«اگر سوال کنی که مراداز مثل چیست که عربها دعوت شدند تا سوره ای نظیر آن مثل را بیاورند٬ خواهم گفت که منظور خداوند آن است که سوره ای بیاورند که از نظر بیان شگفت انگیز و دارای مرتبه ای بالا در نظم٬ با همان صفت و خصوصیات سوره ای قرآنی باشد.»^۲

علامه طباطبایی در تفسیرالمیزان می نویسد:« در آیات تحدی دعوت به مقابله با نظم و فصاحت قرآن شده است٬ به دلیل آن که روی سخن با آنهایی است که مهارت و هنرشان در همین قسمت بوده است.» به عبارت دیگر:« تاریخ به خوبی نشان می دهد که اعراب اصیل و خالص آن زمان از نظر سخن سرایی و نکته سنجی و ریزه کاریهای ادبی به جای رسیده بودند که بیسابقه بود٬ به طوری که نسلهای بعد هم نتوانستند قدم در جای پای آنها بگذارند. می توان گفت آنها در قدرت رعایت تناسب٬ رسا بودن عبارات٬ استحکام جمله بندیها و شیرینی تعبیرات به آخرین درجه کمال رسیده بودند و قرآن هم با آنچه ممکن بود غرور آنها را تحریک کند٬ به مبارزه و مقابله پرداخت. مدت زیادی هم طول کشید٬  ولی پاسخی جز اظهار ناتوانی نداشتند.»۳ 

۱. سوره بقره٬ آیه ۲۳٬(پس همانند آن بیاورید)

۲. تفسیر کشاف٬ج۱٬ص۹۸

۳.تفسیر المیزان٬ج۱ ٬ص۸۴

در مورد ابعاد اعجاز قرآن دانشمندان اسلامی از دیرباز نظریات مختلفی ابراز کرده اند که تفصیل این نظریات در کتابهای تفسیر و علوم قرآنی( به ویژه کتابهایی که درباره اعجاز قرآن نوشته شده است) به چشم می خورد. برای مثال قطب الدین راوندی از دانشمندان شیعه ۷ وجه از وجوه اعجاز قرآن را در کتاب خود ذکر کرده است^۱ و سیوطی از دانشمندان اهل سنت در متاب اتقان به وجوه فراوانی از وجوه اعجاز قرآن اشاره نموده است.^۲ در مورد برخی از وجوه اعجاز قرآن میان دانشمندان اسلامی اتفاق نظر وجود ندارد٬ اما آنچه به طور مستقیم از آیات قرآن به دست می آید و دانشمندان اسلامی بر آن اتفاق نظر دارد٬ اعجاز قرآن از جهات پنجگانه زیر است که قرآن در مورد آنها مخالفان خود را دعوت به تحدی کرده و یا ناتوانی آنها را به رخ کشیده است:

۱.اعجاز قرآن از نظر فصاحت و بلاغت

۲.اعجاز از نظر علم و هدایتگری

۳. اعجاز از نظر شخص آورنده آن

۴. اعجاز از نظر وجود اخبار غیبی در آن

۵. اعجاز از نظر عدم اختلاف در آن   

در مورد هر یک از این وجوه توضیح کوتاهی خواهم داد.

۱. الخرائج و الجرائح٬ ج۳ ٬ ص ۹۸۲

۲. الاتقان٬ج۴ ٬ ص۷ تا ۲۰

سومین شرط یک معجزه٬ مقرون بودن آن با تحدی و به عبارت دیگر هماورد خواهی است که قرآن کریم این شرط را نیز داراست.«تحدی» به معنی دعوت به شرکت در یک مسابقه است.^۱ در مورد قرآن٬ تحدی دعوت از مخالفان پیامبر است که با آوردن کتابی همانند قرآن٬ به ابطال اعجاز آن و در نتیجه نقض ادعاهای پیامبر مبادرت ورزند. تحدی به این معنا در آیات مختلفی از قرآن آمده است که به جز یک مورد از آنها٬ باقی در مکه نازل شده اند. در تمام این آیات کفار و مشرکین دعوت شدند که در صورت تردید در الهی بودن دعوت و رسالت پیامبر(ص)٬ با آوردن کتابی نظیر قرآن به نقض رسالت آن حضرت اقدام کنند٬ اما بنابر شواهد تاریخی با وجود توانمندی اعراب در عرصه فصاحت و بلاغت٬ هرگز نتوانستند با قرآن به معارضه برخیزند و در نتیجه به بطلان رسالت پیامبر(ص) اقدام نمایند. به گفته ادیب بزرگ عرب یعنی جاحظ:« اعراب در مقام مخالفت با پیامبر اسلام(ص) زمانی به جنگ و درگیری کشیده شدند که عملاْ از آوردن سوره ای نظیر قرآن خود را ناتوان دیدند.» ^۲

نکته قابل توجه در آیات تحدی آن است که بنابر این آیات٬ تحدی با قرآن مراحلی دارد که کفار و مشرکین نسبت به تمام این مراحل ناتوانی خود را نشان دادند. قرآن نخست از آنان دعوت نمود که اگر در ادعاهای خود ـ نسبت به پیامبر (ص) ـ صادقند٬ کتاب و حدیثی مانند قرآن عرضه کنند.^۳ پس از مدتی که از سکوت اعراب مقابل دعوت قرآن گذشت٬ آیه دیگری نازل گردید که میزان مورد قبول برای تحدی٬ به آوردن ده سوره نظیر قرآن تقلیل یافت.^۴ اما چون کفار و مشرکین در این مرحله نیز قادر به معارضه با قرآن نشدند٬ قرآن در سومین مرحله آنان را به آوردن یک سوره دعوت کرد. در سوره یونس فرمود:« آیا (مشرکان) می گویند که او (محمد«ص») قرآن را ساخته و به دروغ به خدا نسبت داده است٬ بگو شما نیز سوره ای مثل آن بیاورید و جز خدا از هرکس دیگر که می توانید دعوت کنید٬ اگر در دعاوی خود راستگو هستید.»

نظیر این آیه٬ در سوره بقره نازل گردید که پس از دعوت از منکران رسالت٬ در آوردن سوره ای مانند قرآن می فرماید:« پس اگر نتوانستید که هرگز هم نخواهید توانست٬ پس از آتشی که هیزم آن٬ آدمیان و سنگهای جهنم هستند٬ بر حذر باشید.»^۵ و بالاخره خدای متعال در سوره بنی اسرائیل٬ ناتوانی جن و انس را در مقام معارضه با قرآن به این شکل بیان می کند:«بگو اگر جنیان و آدمیان جمع شوند بر اینکه کتابی مانند قرآن بیاورند٬ نخواهند توانست٬ گرچه برخی نسبت به برخی دیگر پشتیبان و مددکار باشند.» ^۶

دعوت قرآن برای آوردن کتابی مانند آن یا دست کم سوره ای مانند سوره های آن به عصر و زمانی خاص (از جمله عصر نبی اکرم«ص») محدود نیست٬ بلکه همان گونه که قرآن معجزه ای ابدی و جاودانه است٬ دعوت به تحدی نیز دعوتی پایدار و همیشگی است. هر زمانی که مخالفان اسلام بتوانند کتابی نظیر قرآن ارائه کنند و یا دست کم سوره ای ـ کوچک یا بزرگ ـ همانند سوره های قرآن عرضه بدارند٬ خواهند توانست رسالت حضرت محمد(ص) را نقض کنند یا در حقانیت اسلام تردید وارد سازند. اما بنا به پیشگویی قرآن آنان برای همیشه در این مسیر ناتوان و عاجز خواهند بود که این نیز خود اعجازی برای قرآن است.

دست آخر این را هم بگویم که اگر می شد حتما دشمنان اسلام که اکنون برای خود یلی شده اند و از لحاظ علمی هم خیلی پیشرفت کرده اند این کار را انجام می دادند. اسرائیل و آمریکا سالانه میلیاردها دلار خرج مقابله با مسلمانان می کنند اما با این همه خرج کردن و با این همه دانشمند حتی نتوانسته آیه مثل آیات قرآن بیاورد. واقعا قرآن معجزه ای ابدی است.

۱. فرهنگ عربی ـ فارسی (منجدالطلاب)٬ ص۹

۲. الاتقان٬ج۴٬ص۶ با تلخیص

۳. سوره طور٬ آیه ۳۵

۴. سوره هود٬ آیه ۱۳

۵. سوره بقره٬ آیه ۲۴

۶. سوره بنی اسرائیل٬آیه ۸۸ 

نکته دیگر درباره اعجاز قرآن آن است که رسول اسلام(ص) در عرضه قرآن از تعلیم و آموزشی برخوردار نبوده است و احیاناْ پس از کسب مهارتهایی٬ قرآن را بر زبان جاری ساخته است. این مطلب با توجه به شواهد تاریخی و نیز آیات قرآن امر روشنی است. از نظر تاریخی وجود هیچ آموزگار و معلمی در زندگی رسول خدا(ص) به اثبات نرسیده است و کسی نمی تواند ادعا کند که رسول خدا(ص) در طول زندگی ( چه قبل از بعثت و چه پس از آن)٬ از آموزش و تحصیلاتی برخوردار بوده است. قرآن نیز رسول خدا را شخصی امی معرفی کرده است^۱ که از بین جماعتی امی و بدون سواد براتگیخته شد.^۲ علاوه بر آن رسول خدا (ص) تا سن چهل سالگی بین مردم زندگی کرد و در این مدت طولانی آنان با چگونگی سخنان و عبارت پردازیهای او آشنا شده بودند٬ ولی این سخنان از هر جهت با ایاتی که پس از بعثت از طریق وحی بر او نازل می گردید٬ تفاوت داشت. نکته دیگر آنکه قرآن٬ نزول وحی را بر شخص پیامبر امری  بدون سابقه و خارج از انتظار آن حضرت دانسته است که این نیز دلیل دیگری بر تعلیم و تعلمی نبودن جریان نزول قرآن است. آنجا که می فرماید:«تو خود امید و انتظاری نداشتی که کتابی بر تو نازل گردد٬ اما این رحمتی بود از جانب پروردگار تو٬ پس تو هم پشتیبان کافران مباش.»^۳

لازم به توضیح است که اگر به فرض ثابت شود رسول خدا(ص) فرد باسواد و مکتب دیده ای بوده است٬ باز این موضوع از ارزش و اعتبار قرآن به عنوان معجزه نخواهد کاست٬ زیرا آوردن سوره ای همانند قرآن در قدرت هیچ کس حتی اشخاص باسواد و کارشناسان ادبی هم نبوده و نیست٬ اما در مورد رسول خدا(ص) امی نبودن ان حضرت می توانست اندکی تردید آفرین باشد که از همین رو خدای تبارک و تعالی در سوره عنکبوت خطاب به رسول خود می فرماید:« تو قبل از این(بعثت) نه کتابی می خواندی و نه چیزی با دست خود می نوشتی٬ که در این صورت باطل پیشگان در رسالت تو به شک می افتادند.»^۴

۱. سوره اعراف٬ آیه ۱۵۷

۲. سوره جمعه٬ آیه ۲

۳. سوره قصص٬ آیه ۸۶

۴. سوره عنکبوت٬ آیه ۴۸

در مباحث قبل معجزه را پدیده ای تعریف نمودیم که دست کم از شرایط زیر برخوردار باشد:

۱. امری خارق العاده باشد.

۲. تعلیم و تعلمی و محصول مهارتهای اکتسابی نباشد.

۳. قابلیت تحدی داشته باشد و در مسیر مبارزه طلبی سالم و پیروز ظاهر گردد.  

اکنون با توجه به شرایط فوق باید گفت: قرآن کریم معجزه ای الهی به شما می رود که از سوی رسول خدا(ص) برای هدایت بشریت نازل شده است و در شناخت اعجاز آن همین بس که شرایط یک پدیده اعجازی می تواند در مورد آن و به شرح زیر مورد تحقیق و بررسی قرار گیرد.

۱. خارق العاده بودن قرآن

در بحث اعجاز قرآن این سوال مطرح است که آیا می توان قرآن را به عنوان پدیده ای خارق العاده قلمداد کرد؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ٬ چه ویژگی هایی برای خارق العاده بودن آن دلالت دارد؟ در جواب باید گفت پدیده ای خارق العاده است که با ظهور آن٬ عرف و عادت طبیعی مردم در هم بشکند و اعجاب و شگفتی آنان را از هر جهت برانگیزد٬ نظیر عصای موسی که پس از تبدیل شدن به اژدها٬ مردم به ویژه مخالفان موسی(ع) را متعجب کرد و قرآن از آن به عنوان یک آیه و معجزه نام می برد. به همین ترتیب قرآن کریم نیز با نزول خود ( بین جماعتی که سخن شناس و شیفته کلام بلیغ بودند ) چه از نظر لفظ و عبارت  و چه از نظر معنا و محتوا اعجاب آنان را برانگیخت و موجب پیدایش قضاوتهایی گردید که مبین اعتراف به خارق العاده بودن آن است. قرآن از نظر ظاهر با سبک ویژه ای نازل گردید که تا آن زمان برای عربها ناشناخته بود. قرآن نه به عنوان شعر نازل گردید و نه در قالب نثر ساده و معمولی می گنجید. البته مخالفان پیامبر(ص) تلاش وسیعی به خرج دادند تا پیامبر(ص) را فردی شاعر و قرآن را به عنوان یک اثر شعری جلوه دهند٬ اما این تلاشها ثمری در بر نداشت٬ چرا که قرآن با هیچ کدام از قالبهای متداول شعری مطابقت نداشت. از سوی دیگر وجود سجع در عبارات قرآن٬ مسأله آهنگ پذیری ایات آن٬ تمایز این کتاب را با هر نثر دیگر نشان می داد که این تمایز را اعراب سخن شناس درک کرده و متحیر بودند که قرآن را با کدام یک از اقسام کلام منطبق سازد. حقیقتی که اعراب در نهایت به آن رسیدند٬ آن بود که قرآن نیز ویژگی منحصر به فردی دارد که برای کسی قابل تقلید نیست٬ چنان که در بحث تحدی با قرآن به این مطلب اشاره خواهد شد.

از نظر معنا و محتوای قرآن نیز باید گفت که این کتاب حقایق جدید و ارزنده ای در باب خداپرستی٬ فضایل اخلاقی٬ اسرار آفرینش٬ مبدأ و معاد٬ سرگذشت پیشینیان٬ آداب و سنن اجتماعی٬ احکام و عبادات و... برای بشریت به ارمغان آورد که به ویژه تا آن زمان برای مخاطبان خود تازگی داشت. حقایقی که مستمعان را مجذوب می ساخت و انقلاب و تحولی در آنان پدید می آورد٬ به طوری که عده زیادی پس از شنیدن آیاتی از آن مسلمان شدند و در صف پیروان رسول خدا(ص) در آمدند. بنابر آیات قرآن و نیز شواهد تاریخی پس از مدتی کفار گوش کردن به قرآن را تحریم نمودند و برای جلوگیری از قرائت آن پیامبر را زیر فشار قرار دادند. آنان در مورد رسول خدا(ص) و قرآن به چنان تبلیغاتی دست زدند که نشانگر ناچاری انان در مواجهه با موج جدیدی بود که در جامعه به راه افتاده بود. رسول خدا(ص) را با عناوینی چون شاعر٬ مجنون٬ ساحر٬ کاهن و فرد تعلیم گرفته٬ متهم ساختند تا از عظمت کار او و قرآن بکاهند٬ اما این اقدامات ثمری به بار نیاورد. برخی از همین نسبتها٬ خارق العاده بودن قرآن را در نظر همین مخالفان نشان می دهد. بنابر آیات ابتدای سوره مدثر٬ کافران قرآن را به سحر تعبیر کردند و سحر از پدیدههای خارق العاده است که توسط بشر ارائه می گردد٬ البته برخی از خصوصیات سحر از معجزه متفاوت است که در اینجا مورد بحث نیست. سحر و معجزه هر دو در خارق العاده بودن مشترک می باشند. البته تعبیر سحر در مورد قرآن نخستین بار از سوی کسی به زبان آورده شد که خود از سخن شناسان عرب٬ معروف به «ریحانه قریش» بود. وی که «ولید بن مغیره مخزومی» نام داشت٬ وقتی از سوی قوم خود زیر فشار قرار گرفت که باید سخنی بر ضد قرآن بر زبان جاری سازد و یا قضاوتی درباره آن به عمل آورد٬ ناچار پس از تفکر و ارزیابی بسیار رو به قوم خود نمود و گفت:« بهترین رای و سخن آن است که بگوییم گفتار او سحر است. مگر ندید میان مرد و خانواده و فرزندان و دوستان جدایی می اندازد؟»^۱ به این ترتیب او به خارق العاده بودن قرآن و نفوذ بی مانند آن که موجب ایمان برخی از مردم و جداشدن آنان از بستگان خود می شود اعتراف نمود.

۱. سوره مدثر٬ آیات ۱۱ تا ۲۵ و نیز تفسیر نمونه٬ ج۲۵ ص۲۲۰ تا ۲۳۱